تارنمای مرجع تالش شناسی

پنجره ای به روی فرهنگ و تمدن تالش

شما در بخش گونا گون هستید

غار آوی شو ی شاندرمن

غار« آويشو »ي شاندرمن

سليمان عزيزي شالكه : 17 / 8 / 90

مقدمه:

غار حفره اي نسبتاً بزرگ بر روي زمين يا در زير آن مخصوصاً زماني که طبيعي بوده و درزمين دهانه يا مدخلي داشته باشد مي گويند. غارهاي طبيعي در اثر عوامل مختلفي چون نفوذ آب در طبقات آهکي،وقوع زمين لرزه و...به وجود مي آيد. اکثر غارهاي طبيعي از سنگهاي آهکي تشکيل مي شود که ارتباط مستقيم با تشکيلات سنگهاي رسوبي دارد. در شاندرمن غارهاي بزرگ وکوچک زيادي وجود دارد که بزرگترين آنها غار آويشو که در ارتفاع 1300 متري از سطح دريا در دل جنگل هاي شاندرمن در حدود 37 کيلومتري جنوب غرب شهر شاندرمن با مختصات جغرافيايي 48 درجه و59 دقيقه و2 ثانيه طول شرقي وعرض 37 درجه و20 دقيقه و12 ثانيه عرض شمالي جاي دارد و از غارهاي منحصر به فرد در کشور ايران است. شاندرمن از آبادي هاي قديم گيلان است و در کتب تاريخي بسيار از آن نام برده شده و علاوه برقدمت تاريخي بجهت برخورداري از موقعيت جغرافيايي مناسب داراي مناظر و چشم اندازهاي طبيعي و انساني بسيار زياد مي باشد. شاندرمن از شمال به شهرستان رضوانشهر از جنوب به ماسال از شرق به شهرستان صومعه سرا و از غرب به بخش شاهرود از شهرستان خلخال استان اردبيل محدود و در50کيلومتري رشت واقع است. شاندرمن از سه بخش جلگه اي، کوهپايه اي و کوهستاني تشکيل شده كه بخش جلگه اي آن از اعتدال آب و هوايي برخوردار است و ييلاقات خوش آب وهوا و تشکيلات زمين ساختي ازقبيل غار بي نظيرآويشو، استخرطبيعي خشکه دريا، آبشارها و چشمه ساران فراوان و همچنين چهارمين قله مرتفع گيلان بنام ديه گاه (ديدگاه) به ارتفاع 2611 متر در اين منطقه واقع است. شاندرمن متناسب با طبيعت آرام خود مردماني آرام، با فرهنگ و مهمان نواز دارد. مردم اين ديار اهل تشيع و به زبان تالشي تکلم مي کنند. از مساحت617 کيلومترمربع شهرستان ماسال؛ 395 کيلومترمربع يعني64 درصد از وسعت آن را شاندرمن به خود اختصاص داده است.

معرفي غار آويشو

غار آويشو با انتهاي ناشناخته در منطقه اي کوهستاني در قلب جنگلهاي شاندرمن درحدود 37 کيلومتري جنوب غربي شهر شاندرمن با مختصات جغرافيايي در حدود 48 درجه و 59 دقيقه و 2 ثانيه طول شرقي و عرض 37 درجه و20 دقيقه و 12 ثانيه عرض شمالي واقع شده است. اين غار چند سال قبل توسط افراد بومي منطقه مورد شناسايي قرار گرفت و با انتشار اخبار اين غاركم كم پاي غارنوردان و طبيعت گردان ماجراجو به منطقه شاندرمن باز شد و در بررسي ها و پژوهش هاي اوليه مشخص شد كه اين غار به لحاظ ساختاري از غارهاي منحصر به فردكشور مي باشد که در سنگهاي آهکي ايجاد شده و داراي دو دهانه بزرگ و کوچک مي باشد که هر دو دهانه در کنار هم قرار گرفته اند و در اصطلاع زمين شناسي به آنها آون مي گويند. اين غار بر اثر فرسايش كارستي ايجاد شده است. کارست(karst (همان اشکال وچشم اندازهاي بوجودآمده از انحلال سنگهاي آهکي ناشي از عملكرد آب باران همراه با دي اکسيد کربن است، مي باشد. براي ورود به غار از دهانه بزرگ استفاده مي شودکه بسيار مرتفع مي باشد و داراي ابعاد حدود 16 متر ارتفاع و 5/7 متر عرض است که منظره اي کم ياب و شگفت را در مقابل ديدگان قرار مي دهد. دهانه غار در ارتفاعي حدود 1320 متر از سطح دريا ايجاد شده است. ازآباديهاي فصلي اطراف آويشومي توان به مناطقي چون تالي بنه، فلکه وير، نالبرن، ونگه ژيه، گاگيره پشت و خماسون اشاره كرد. اين غار هنوز براي غارنوردان و گردشگران شناخته شده نيست و شايد عمده ترين دلايل بي توجهي به بزرگترين غار کشف شده در استان گيلان را دور از دسترس بودن و وجود راه خاکي پر فراز و نشيب و همچنين عدم تبليغات مناسب را عنوان نمود. براي بازديد از اين غار بعد از عبور از شهر شاندرمن به روستاي سياه مرد درکنار پل چاله سرا راهي با مسير خاکي که از کنار بقعه درويش شاه امير مي گذرد ادامه مي يابد. اين جاده خاکي توسط شرکت بهره بردار شفارود احداث شده و تنها راه ماشين رو براي رسيدن به غار مي باشد. جاده فوق چون جهت بهره برداري از چوب جنگل ها احداث گشته هيچگونه امکانات رفاهي از قبيل چايخانه و اقامتگاه در طول مسير ندارد و تنها در چند قسمت از مسير تعداد اندکي خانه هاي روستايي وکلبه هاي دامداران وجود دارد. در کنار اين جاده قريب 12 چشمه در فصل تابستان قابل رويت است که 3 مورد آن بسيار پر آب است. اين غار از لحاظ شکل ظاهري داراي ساختارچند گانه است به طوري که وجود 9 چاه پي در پي در طول غار آن را جزء غارهاي چاهي قرار مي دهند. از طرفي به دليل اينکه در مسير رود بوجود آمده واز ابتداء تا انتهاي غار جريان آب وجود دارد آن را جزء غارهاي رودخانه دسته بندي مي نمايند. همچنين قسمتهايي از غار داراي مسير تونلي و افقي است که از لحاظ ساختاري يک غار ترکيبي محسوب مي گردد بطورکلي مي توان آنرا جزء غارهاي رودخانه اي و تونلي تقسيم بندي نمود که جويباري که در بالا دست وارد غار شده در تمام طول غار جاري مي باشد و هر چه بيشتر به درون غار برويم حجم آب بيشتر مي شود. آب جاري درون غار به تبعيت از شيب منطقه به سمت شمال شرقي مي رود در ادامه با يک شاخه فرعي وارد رودخانه مرغک شاندرمن مي شود. دهانه غار با گراي 345 درجه شمال شرقي به خوبي از کنار جاده قابل رويت نبوده ولي در فاصله کم وحدود 60 متر از حاشيه جاده قرار دارد. از نظر زمين شناسي منطقه آويشو در کوههاي تالش در کرانه باختري درياي خزر با امتداد شمالي جنوبي قرار گرفته و مربوط به دوره ژوراسيک و اوايل دوره کرتا سه موسوم به مجموعه دگرگوني شاندرمن بر روي سنگهاي آهكي رسوبي حفر شده است. سازند هاي آهکي با واحدهاي زيرين خود و سنگهاي دگرگوني مجموعه شاندرمن پس از پايان دوره کرتاسه در اثر رخداد کوهزايي آلپ چين خورده و به تدريج به شکل کوههاي امروزي در آمدند. پس از چين خوردگي و قرار گيري آهکها در معرض عواملي فرساينده (همچون آب، باد و گياهان ) به سبب حساسيت اين آهکها نسبت به آبهاي اسيدي عمل انحلال تدريجي در آنها آغاز گرديد.

نامواژه آويشو

آويشو يک واژه تالشي است و مفاهيم زيادي مي توان برايش قائل شد. اول اينکه آويشو از(آو)يعني آب و (ويشو) به معناي فرو رفتن در مجموع يعني آب فرومي رود. دومين استنباط از آن اينکه آويشو ازدوجز(آ)يعني آمدن و (ويشو) به معناي فرورفتن که در کل به معناي آمدن و فرو رفتن است. با توجه به اينکه جريان دائمي آب که وارد غارمي شود و براي همه قابل رويت است و (ويشو) درتالشي معني غيب و ناپديد شدن را مي دهد لذا انتخاب نام آويشو براي آن غاربيشتر ناپديد شدن آب مد نظر بوده که حکايت از عمق زياد غاردارد و اين ديدگاه و استنباط مناسبتر به نظر مي رسد. برخي هم آن را آبشو تلفظ مي کنند يعني اينکه آب مي رود و پايانش معلوم نيست.

پوشش گياهي و جانوري در محدوده غار آويشو

در اطراف غار آويشو پوشش گياهي متنوع و متراکم وجود دارد و جنگل هاي انبوه و جوان راش بيشترين سهم را به خود اختصاص داده و در مرتبه بعد درختان ممرز و انجيلي و در مواردي افرا و توسکا و ساير درختچه هاي ديگر به چشم مي خورد. ميزان تاج پوشش درختان 90 در صد و ميزان پوشش کف جنگل بيش از 70 درصد است. تنوع پوشش جنگلي در کوهستانهاي اطراف غار و تراکم نزديک به صفر جمعيت انساني در اين منطقه و عدم وجود جاده مناسب موجب بر قراري آرامش و آسايش در محدوده غارشده و شرايط زيست جامع جانوري را مهيا نموده است.

اهميت غار آويشو

غارآويشو بزرگترين و طويل ترين غار استان گيلان محسوب مي شود و تاکنون بيش از 5/1کيلومتر از ژرفاي آن توسط غارنوردان و کوهنوردان پيمايش شده كه از نظر علمي و اقتصادي داراي اهميت زيادي مي باشد. اهميت علمي آن به لحاظ مطالعه فرآيندهاي مختلف رسوب شناختي و ژئوشيمايي موثر در تشکيل اين رخساره کارستي عظيم در درون سنگهاي آهکي دوران مزوزوئيک و قرار گيري آن در مجاورت سنگ هاي دگر گوني کمپلکس شاندرمن که بقاياي دگرگون شده اي از پوسته اقيانوس پالئوتيتس به شمار مي رود مي باشد. اهميت اقتصادي غار بجهت وجود اشکالي همچون استالا گتيت(چکنده) و استالا گميت (چکيده ) و ستونهاي آهکي درون آن كه چشم انداز زيبا و منحصر به فردي را در اين غار ايجاد كرده كه موجبات جذب توريسم و توسعه صنعت گردشگري منطقه را فراهم مي كند. با توجه به اهميت آويشو واحد تحقيقات صدا وسيماي مركز گيلان در طرح مستند سازي خود اين غار را با ساير غارهاي شناخته شده ايران و جهان از جمله غارهاي قوري قلعه شهر پاوه، علي صدر همدان و غار پروآ ( peroa ) بخاطر شباهت هايي مقايسه کرده است و مي نويسد؛ آويشو غاري است که مخلوق حرکت و جريان آب در اعماق زمين است. در آويشو چون جريان آب از دهانه تا انتها وجود دارد و از اين منظر شبيه به غار قوري قلعه که طويلترين غار رودخانه ايران است، مي باشد. شباهت آويشو با غار درياچه اي علي صدر همدان را وجود هشت چاه بلند و چند چاهک است که در آويشو وجود دارد. حرکت در فضاهاي عمودي و گذر از معابر پر از آب وجه تشابه آويشو با معروفترين و عميق ترين غار قاره آسيا (پروآ)است كه نتيجه اين مقايسه آويشو را در زمره بزرگترين و عميق ترين غارهاي ايران قلمداد مي کند.

نگاه توريستي به غار آويشو

کشور ايران به لحاظ توانهاي طبيعي و انساني براي سرمايه گذاري در بخش توريسم جزء برترين هاي جهان محسوب مي شود و تنوع جاذبه ها به قدري است که تقريبا براي هر سليقه اي انگيزه کافي براي سفر به اين کشور وجود دارد. از آنجايي که عمده ترين انگيزه مسافرت به استان گيلان تفريح، استراحت و فراغت است و اكثراين سفرها در فصل تابستان که از اعتدال آب و هوايي برخوردار است انجام مي گيرد و شاهدحجم عظيمي از گردشگران را در نواحي جلگه اي و به ويژه در نوار ساحلي استان مي باشيم که اين امر موجب توزيع نا عادلانه گردشگران و عدم ماندگاري مسافران در استان گيلان مي گردد. جهت برون رفت از اين وضع شناسايي، معرفي و برنامه ريزي جاذبه هاي جديد در نواحي مختلف استان لازم و ضروري است که مي تواند اشکال متعددي از گردشگري را رونق دهد. بي درنگ يکي از اين جاذبه هاي مهم ناشناخته استان و بلکه کشور که در توسعه و رونق توريسم در سطوح مختلف محلي، منطقه اي و ملي کمک مي کند غار بي نظير آويشو است. با توجه به توسعه نيافتگي شهرستان ماسالو شاندرمن و فعليت نيافتن توانهاي محيطي آن و همچنين عدم شناخت کافي و اطلاع دقيق مسافران از جاذبه هاي گردشگري منطقه ضرورت برنامه ريزي و برجسته نمودن اين پديده ژئولوژيکي احساس مي گردد. در صورت محقق شدن اين امر علاوه بر اشتغال و تقويت معيشت ساکنان موجب توزيع مناسب فضايي گردشگران در استان شده و اين منطقه هم سهم واقعي خود را در بخش گردشگري بدست مي آورند. ازطرفي با برجسته جلوه دادن اين جاذبه مهم زمين ساختي يقيناً ساير جاذبه هاي طبيعي و انساني منطقه هم رونق شگرف مي يابد. از آنجايي که اين غار عظيم در منطقه کوهستاني واقع است انواعي از گردشگري که بر آن متصور است به اختصار بيان مي گردد.

-اکوتوريسم: اکوتوريسم يا طبيعت گردي، گونه اي از جهانگردي است که رو به رشد دارد و افرادي را که از زندگي شهري شلوغ به ستوه آمده اندبه سوي خود جلب مي کند(دارابي،1381، ص142) طبيعت گردي نوعي از گردشگري با انگيزه و هدف گرايش به طبيعت است در اين شيوه، گردشگران علاوه بر استفاده از اوقات فراغت خود، از شگفتگي هاي طبيعت و جهان خلقت آگاهي مي يابند و از آن لذت مي برند و ضمن حفظ جلوه هاي طبيعت، احترام به فرهنگ جوامع و ملل ديگر را برخود لازم مي دانند. (کاظمي،1385،ص 27 ) کوير نوردي، آب درماني، غار نوردي، کوهنوردي، شکار، ماهيگيري، ديدن چشم اندازهاي طبيعي مثل آبشار و...همه از مظاهر اکوتوريسم هستند. غارآويشو و منطقه جنگلي اطراف آن، چشمه هاي آب معدني؛ حيات وحش و ساير چشم اندازها آويشو را در زمره اکوتوريسم قرار مي دهد.

-ژئوتوريسم : ژئوتوريسم در حقيقت به دنبال مشاهده جاذبه هاي زمين شناسي و زمين پيکر شناسي(ژئومورفولوژي) و حتي موزه هاي معدني در کشور مقصد است. ژئوتوريسم را مي توان در قالب تويسم اکتشافي، آموزشي، ماجراجويي و تحقيقي دسته بندي نمود. ژئوتوريست به دنبال مشاهده جاذبه هاي زمين است و از تخريب جاذبه هاي بوم شناختي و زمين شناختي جلوگيري مي کند. غارآويشو به دليل برخورداري از قابليت هاي زمين شناختي، اکولوژيکي مي تواند بعنوان يك ژئوپارک براي حال و آينده مورد حفاظت قرار گيرد.

- گردشگري ورزشي : هرنوع مسافرتي که به منظور فعاليت هاي ورزشي باشد جهانگردي ورزشي ناميده مي شود. مسافرتهاي ورزشي به صورت انفرادي و يا دسته جمعي انجام مي گيرد. موقعيت جعرافيايي آويشو شرايط مناسبي براي فعاليتهاي کوهنوردي، کوهپيمايي و غارنوردي را دارد. البته کوهنوردي و غارنوردي مستلزم آموزش فنون و روشهاي صعود از کوهها و داخل غارها است از آنجائي که اکثر گردشگران ورزشي را جوانان تشکيل مي دهند با ارائه آموزشهاي لازم گروههاي مختلف کوهنوردي و غارنوردي شکل خواهد گرفت و براي آنان نوعي ماجراجويي و جذاب خواهد بود. با توجه به پيچيدگي هاي ساختاري غار آويشو مي توان عنوان کرد که اين غار در ميان غانوردان از جايگاه ويژه اي بر خوردار است. شناخت و معرفي بيشتر اين غار موجب حضور گروههاي مختلف غانوردي داخلي و خارجي جهت پيمايش غار مذکور خواهد بود.

- گردشگري زيست محيطي : مسافرت به مناطق طبيعي که همراه با احساس مسئوليت باشد و موجب بهبود سطح زندگي مردم محلي و حفظ محيط زيست شود (سازمان جهاني گردشگريwTO). گردشگري زيست محيطي چون با انگيزه سفر به مناطق داراي جاذبه هاي طبيعي شکل مي گيرد؛ لذا وجود غار طبيعي آويشو ، پوشش گياهي متنوع و متراکم اطراف و مسير منتهي به آن، وجود زيستگاه انواع گونه هاي جانوري، بکر و طبيعي بودن پيرامون غار از جمله شرايط مناسب براي گردشگري زيست محيطي است. البته اين نوع گردشگري مي تواند با استفاده از توانهاي محيطي سبب افزايش همکاري و حفاظت از محيط زيست و توسعه پايدار شده و تحرک و پويايي در اقتصاد محلي و منطقه اي به وجود آورد.

(نتيجه گيري) : با توجه به توانهاي محيطي منطقه شاندرمن و وجود غار بي نظير آويشو در مناطق کوهستاني و محصور بودن آن در کوههاي مرتفع با پوشش گياهي و جنگلي متنوع و متراکم، وجود چشمه هاي فراوان و نواحي ييلاقي خوش آب وهوا، وجود راه دسترسي به غار و پيچدگي هاي ساختاري و مشکلات مسير پيمايش داخل غار انگيزه هاي متفاوت براي سفر به شاندرمن ايجاد نموده است. ماهيت علمي خود غار به عنوان يک ميراث گرانبهاي طبيعي و توانايي محيطي پيرامون آن انواع مختلفي از گردشگري از جمله اکوتوريسم، ژئوتوريسم، توريسم ورزشي، گردشگري زيست محيطي و گردشگري ماجراجويانه متناسب با محدوده غار قابل پيشنهاد است با اين اميد که دست اندارکاران امر گردشگري در سطح شهرستان و استان به اهميت ذاتي آن پديده مهم ژئولوژيکي واقف باشند و نسبت به احياء و برنامه ريزي آن اتمام به خرج دهند و منفعت هاي اقتصادي بي شماري را نصيب مردم منطقه نمايند.

منابع و ماخذ :

1- سازمان جهاني گردشگري، 1379، برنامه ريزي ملي و منطقه اي جهانگردي، مترجم محمد عبداله زاده، تهران ،دفترپژوهژههاي فرهنگي.

2-سازمان مديريت وبرنامه ريزي، 1385، سالنامه آماري استان گيلان.

3-سفر دوست،احمد،1385،غار آويشو، واحد تحقيقات صدا و سيماي مرکز گيلان.

4-رضواني ، علي اصغر، 1379، جغرافيا وصنعت توريسم، تهران ،انتشارات دانشگاه پيام نور

5-رضوي ضيابري، سحرالسادات،1387، بررسي قابليت ها و محدوديت هاي محيطي و گردشگري غار آويشو در شهرستان ماسال (پايان نامه ).

6-کاظمي،مهدي،1385،مديريت گردشگري،انتشارات سمت، تهران.

7-کشور دوست، عليرضا، 1385، گيلانشهرها، رشت، نشروارسته.

8. -کرمي،ناصر 1378، گزارش وضعيت اکوتوريسم درايران ،گروه مطالعات اکوتوريسم سازمان ايرانگردي و جهانگردي.

9-عزيزي شالکه ،سليمان،1387،بررسي توانهاي گردشگري شهرستان ماسال به منظور ارائه راهبردهاي توسعه (پايان نامه ).

10-فنل، ديديداي، مقدمه اي بر طبيعت گردي،1383، مترجم جعفر اولادي قاديکلايي ،بابلسر، دانشگاه مازندران.

منبع : وبلاگ ويژه شاندرمن