فهرستي  از جاذبه هاي گردشگري تالش

علي عبدلي

 مطلبي كه ذيلاً مي ايد  فهرستي از جاذبه هاي گردشگري  تالش به روايت يك شهروند  عادي ست . در اغاز اجازه مي خواهم   به نكات جالب توجهي اشاره كنم  كه مي دانم از آن بي اطلاع نيستيد و ان اين است كه گردشگري از منظر تعريفي كه امروزه از آن داريم ، صنعت نسبتاً  جديدي ست كه در كنار صنايع توليدي ، تجارت   و كشاورزي ، از ركنهاي اقتصاد   كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه مي باشد  . اين صنعت براي بسياري از كشور ها پس از نفت بالاترين منبع درآمد ارزي به شمار مي آيد

در اين مورد شايان ذكر است كه تا آستانه  سال 2002  سفرو گردشگري به عنوان بزرگترين صنعت جهاني،  6  /  3  تريليون دلار گردش مالي داشت . بنا به پيش بيني سازمان جهاني گردشگري  در  سال 2010 بيش از 43 درصد اشتغال جهان مربوط به بخش جهانگردي خواهد بود ودر همان سال  تعداد گردشگران بالغ بر 900 ميليون نفر  خواهد بود . ولي با اينكه ايران از لحاظ جاذبه هاي تاريخي جزو پنج كشوراول  جهان و به لحاظ برخورداري از مجموع جاذبه هاي گردشگري ، در زمره  10 كشور اول جهان قرار دارد ،  از لحاظ توان جذب گردشگرو كسب سهم خود از  ارزش افزوده اين صنعت ،  دربين يكصدو بيست كشور جهان ،  در رده بالاي 60  قرار دارد . كه البته اين موضوعبه هيچ وجه براي ما خوشايند نيست .

     تفاوت اساسي و منحصر به فرد صنعت گردشگري با ديگر صنايع و حتي با تجارت وكشاورزي  اين است كه اين صنعت نه تنها هيچ  تضاد وتعرضي با سنتها ، ميراث   فرهنگي و اكو سيستم  ندارد بلكه  توسعه ي خود را  در تعامل ، حفظ  و احياء  آنها مي جويد . اين صنعت  عجيب و شريف در همه حال منشور شناخت متقابل ، دوستي ، همگرايي ،  همزيستي مسالمت آميز جوامع  و ملت ها  ،  آشتي  و دوستي  با طبيعت  و ميراث مشترك چهاني را  نشر مي هد .و همچنين گردشگري  دانش  پيچيده  و چديدي  هم دارد كه البته بايد آن را آموخت و نشر داد .و شرايط كاربرد  آن را پذيرفت .

و اما  .  همانطور كه عرض كردم   سخن  گفتن از اين صنعت  نيازمند  تخصص ويژه و يا تجربه اي طولاني ست .ولي  نگارنده از آن تخصص و تجربه  بهره اي ندارد ، لذا قصد ورود  به گفتمان بر رسي  زمينه هاي گرد  شگري  حوزه فرهنگي  تالش را ندارد و  تنها  به عنوان  عضوي از خانواده  بزرگ  تالشان  گيلان ؛ در اينجا از مشاهدات  و ادراكات  خود از محيط  زندگي و ظرفيت هاي  عيني گردشگري آن ديار ،  گزارشي به اختصار ارايه مي دهد .

    ناگفته نماند كه در اينجا تالش مورد نظر فقط شهرستاني نيست كه بين  رضوانشهر و آستارا واقع شده . بلكه منطقه اي ست شامل سراسر ناحيه كوهستاني غرب گيلان و دامنه هاي جلگه اي آن كوهستان   به استثناء نيمه شمالي دشت فومنات ، كه به عبارت درست « منطقه ي قومي تالش » خوانده شده و شهرستانهاي شفت ، فومن ،  ماسال ، رضوانشهر ، تالش ، آستارا و حتي  نمين را دربر مي گيرد .

منطقه قومي تالش بدون شك يكي از شگفت انگيز ترين مناطق گردشگري ايران است . به جرات مي توان گفت  كه در هيچ كجاي ايران منطقه ي نسبتاً كوچكي با عرض متوسط حدود چهل كيلومتر ، نمي  توان يافت كه همچون تالش مجموعه ي  كاملي از همه ي آنچه كه در صنعت گردشگري  اهميت   فوق العاده دارد درآن   فراهم باشد . هرچند مصاديق آن شگفتي را نمي توان در چنين مجالي شرح داد ولي در اينجا به  مواردي از آن ، با نگاهي گذرا اشاره مي شود :

 اين  منطقه  داراي حدود يكصدو پنجاه كيلومتر طول شرقي   منتهي به كناره هاي ماسه اي و هموار درياي كاسپين است . يكي از ويژگيهاي منحصر به فرد سواحل تالش اين است كه در فاصله ي بسيار اندكي ، يك حصار طبيعي جنگلي  بيشتر نقاط آن را احاطه كرده  . به طوري كه استفاده كنندگان از دريا و ماسه هاي نرم كناره هاي آن ، مي توانند چند قدم آن سوي تر وارد جنگل شده ودر ميان سبزه ها    ودر زير سايه درختان آن استراحت كند .

نيمه ي غربي منطقه ي  قومي تالش را دنباله غربي رشته كوه البرز تشكيل مي دهد . رشته كوهي پوشيده از جنگلهاي انبوه هيركاني  بادره هاي ژرف ، رودهاي خروشان و مناظر طبيعي خيال انگيز . با شكارگاهها و تفرجگا ههاي بسيار متنوع .

باريكه ي جلگه اي بين دريا و دامنه ي كوه كه به صورت مستقيم از كپورچال بندر انزلي تا مرزهاي شمالي ايران در آستارا امتداد دارد ، گستره پهناور شاليزاران ، باغهاي ميوه ، جاليز ها ، درختزاران و مراكز اجتماعي مردم آن ديار را دربر گرفته است  .

در يك چنين جغرافياي پر از موسيقي رودها و چشمه ساران و پرندگان و هيمنه مبهوت كننده كوه و جنگل و دريا ، آنچه كه مي تواند جالب توجه هرگردشگري باشد ، تنها طبيعت و مناظر زيباي آن نيست  بلكه در آغوش آن طبيعت ، جاذبه هاي فراوان ديگري نيز وجود دارد كه منطقه ي مورد نظر را به صورت مجموعه ي به هم پيوسته ي پهناوري از انواع موزه ها و گردشگاههاي عالم در آورده است .

 در بخش تاريخي آن مجموعه ، دژ شگفت انگيز « قلعه رودخان » ، شهرك تاريخي ماسوله ، بناي ايسبيه مَزگَت ، دژ ليسار ، مناطق باستاني مريان و تول و سايتهاي معرفي نشده ديگري قرار دارد .

 شنبه بازار ماسال ، يكشنبه بازار گشت و اسالم ، دوشنبه بازار شفت و ضيابر ، سه شنبه بازار پره سر و فومن ، چهار شنبه بازار رضوانشهر و زيده  و پنجشنبه بازار شاندرمن و هشتپر و آليان  با انواع توليدات و فراورده هاي دامي ، زراعي ، صنعتي  و سنت هاي ويژه روز بازار ، گوشه ديگري از موزه گردشگري تالش را تشكيل مي دهد .

 آبشارهاي دل انگيز ، خرم بوي ماسوله ، ويسادار پره سر ، ورزان كرگانرود ، زمرد   حويق ، بارز آو و يا لاتون لَوَندَويل. درياچه هاي نئور و سراگاه كرگانرود ، خشكه درياي شاندرمن ، استيل آستارا ، غار آو ايشوي شاندرمن . جاده هاي سياحتي فومن به ماسوله ، ماسال به خديله پئشت ، شاندرمن به اَلَنزه ، رودبار سرا به بارگاه برم ، پونل به زندانه و برن ، هشتپر به مريان ، آستارا به اردبيل و آبگرم معدني كته كومه لونده يل بخش ديگري از جاذبه هاي گردشگري  تالش است . ازجمله ي شگفتيهاي طبيعت تالش آب و هواي دوگانه ي آن در طول سال است . به طور مثال در فصل تابستان ، هنگامي كه از شدت گرما و رطوبت بايد به پنكه ها و كولر ها پناه برد ، در نقاط ييلاقي آن ديار بدون لوازم گرما زا و حتي بدون روشن كردن بخاري ، نمي توان شب را به صبح رساند .

 در بررسي و معرفي ظرفيتهاي گردشگري تالش ، بخش بسيار پر اهميتي كه كمتر مورد توجه قرار گرفته ، جاذبه ها ، امكانات طبيعي و استعدادهاي قابل بهره گيري موجود در بلنديهاي فراجنگلي رشته كوه تالش است . ان بلنديها ي  سبز و فرحبخش به عنوان مرتع تابستانه ، عموماً در اختيار عشاير تالش است . وجود رمه ها و گله ها ، كلني هايي از سياه چادر ها وخانه هاي كوچك چوبي  جاذبه انساني آن نواحي به شمار مي آيد . تپه ماهور ها و دشتهاي كم وسعت و دره هاي كم عمق آن براي گردشگران علاقمند به ورزشهايي چون اسكي روي چمن ، اسكي روي برف و اسب سواري مي تواند مكان دلخواه و ايدآلي باشد .

 گردشگران علاقمند به آيينها و مراسمها و ورزشهاي بومي مي توانند در جشنهاي ورزشي – فرهنگي  متعدد كه تابستان هر سال با حضور هزاران نفر زن و مرد ، در جاي – جاي ييلاقات تالش برگزار مي شود شركت كنند و در زماني ديگر به تماشاي مراسم كشتي با وَج و مسابقات سنتي اسب دواني بنشينند .

 مراحل كاشت ، داشت و برداشت برنج ، پرورش ابريشم و، ماهي قزل آلا و ابريشم   ، صيد و صيادي ، كارگاههاي سفالپزي ، گليم بافي ، جاجيم بافي ، شالبافي و صنايع چوبي ، كوچهاي موسمي عشاير از گرمسير به ميان بند و سردسير و بالعكس ، عرصه هاي پر از راز و رمز و و جاذبه هاي تحقيقي مي باشد كه براي عموم گردشگران به ويژه براي علاقمندان مطالعه و پژوهش در حوزه هاي مردم شناسي بسيار جالب توجه است .

 اما آيا اسباب و شرايط لازم براي ديدن و استفاده از انچه كه شرح داده شد فراهم است ؟ . اين مهم ترين پرسشي ست كه اكنون  پيش روي متوليان و دستگاههاي ذي ربط و ذينفع امر توسعه ي صنعت گردشگري گيلان قرار دارد و پاسخي كه براي آن وجود دارد ، چندان رضايت بخش نيست و اين موضوع ناشي از مسائل مختلفي ست كه بخشي از ان به سياستها ي توسعه ي گردشگري در ايران مربوط مي شود و بخش ديگر آن به  ناچيز بودن سرمايه گذاري ، ناكافي و بي برنامه بودن تلاشهاي انجام شده براي بستر سازي در اين زمينه و همچنين نهادينه نشدن اهميت گردشگري وبه فراگير نشدن فرهنگ اين صنعت در بخشهاي ذيربط استان گيلان مربوط است . به همين سبب اولاً  تالش به عنوان يك منطقه ي گردشگري مهم كشور ، هنوز ناشناخته مانده . ثانياً مراكز و نهادهاي سرويس دهي محلي به گردشگران و امكانات لازم در اين زمينه بسيار ناكافي و نا مناسب است . مثلاً اگر گردشگري بخواهد دژ قلعه رودخان را ببيند بايد حتماً آمادگي جسمي كافي براي يك راهپيماي طولاني در كوهستان پرشيب و فاقد هرگونه امكانات خدمات دهي را داشته باشد . درحاليكه بيشتر گردشگران يا اصلاً قلعه رودخان را نمي شناسند و يا توانايي راهپيمايي طولاني در كوهستان پر شيب و پر محاطره را ندارند . همچنين اگر گردشگراني بخواهند از منطقه ي باستاني مريان و بزرگترين گورستان تاريخي ايران در آن منطقه ديدن كنند و خود را براي طي نمودن يك جاده باريك و خاكي  كوهستاني به طول بيش از چهل كيلومتر نيز آماده كرده باشند اما وقتي به مقصد رسيدند ، نيازهاي اوليه استراحت و پذيرايي آنها براي يك اقامت كوتاه مدت در آنجا چگونه بايد برطرف شود ؟ .

 به نظر مي رسد سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور اكنون تحت رياست يكي از برجسته ترين مديران فرهنگي ايران  با رويكرد جديد و اميدواركننده اي كه نسبت به توسعه ي اين صنعت دارد، خواهد توانست  نه تنها همه ي اركان دخيل و مسئول در اين  زمينه را هماهنگ و به تجديد نظر در نگرشها و سياستها ونقد عملكرد گذشته وادارد ، بلكه با گسترش تبليغات، دامنه تحقيق ، آموزش ، ارايه تسهيلات، كوچك كردن دايره بوروكراسي،  حذف بسياري از محدوديتها ،  فراخواندن بخش خصوصي به مشاركت بيشتر، برگزاري  همايشها و كنگره ها ي محلي و كشوري با موضوع ميراث فرهنگي و گردشگري ، حذف يكجانبه  هزينه ويزا براي گردشگران حوزه قفقاز  و حمايت از  ان . جي . يو  هاي فرهنگي همسو ،  به روند توسعه ي گردشگري شتاب دهد كه البته استان گيلان و خصوصاً منطقه قومي تالش نيز از مزاياي آن رويكرد بهرمند خواهد شد ..

منبع : علی عبدلی، تالشان کیستند ، ویراست سوم ،