بررسي تنوع گونه هاي گياهي ذخيره گاه جنگلي گيسوم تالش

تارنمای مرجع تالش شناسی

پایگاه تالش پژوهی علی عبدلی

پنجره ای به روی فرهنگ و تمدن تالش

شما در بخش گوناگون هستید

مطالب این بخش

سَوَلون

استراتژي نوين پانتركيسم

مشاهیر تالش

تولد تالش شناسی

همای مستان

محصولات فرعي جنگلهاي شمال

امام زاده ابراهيم شفت

جاذبه هاي گردشگري

معرفی دو نی نواز پیشکسوت

مریان شهر کهن باستانی

بررسي تنوع گونه هاي گياهي ذخيره گاه جنگلي گيسوم تالش

مكرم روانبخش

چكيده : تنوع گونه اي بعنوان يكي از موضوعات مهم و اساسي در اكولوژي خصوصاً اكولوژي پوشش گياهي مطرح مي باشد و بعنوان شاخصي براي تعيين توان اكولوژيكي اكوسيستمهاي جنگلي، مقايسه آنها و ارزيابي در مكان و زمان سودمند است. ازاينرو اين تحقيق با هدف بررسي تنوع گونه هاي گياهي بمنظور تأمين پايگاه اطلاعاتي و ارزيابي توانايي هاي منطقه در بلند مدت، همچنين ارائه راهكارهاي مناسب مديريتي انجام شد. در اين بررسي تنوع دو گروه گونه هاي اشكوب فوقاني و اشكوب تحتاني با استفاده از شاخصهاي مختلف غناي گونه اي از جمله شاخص مارگالف و منهينيك و شاخصهاي تنوع و يكنواختي شامل شاخص سيمپسون، شانون-وينر، برگر-پاركر محاسبه شد. همچنين از روشهاي ترسيمي مدلهاي وفور-گونه براي نشان دادن نحوه توزيع افراد گونه ها در منطقه مورد مطالعه استفاده گرديده است. نتايج نشان داد كه فلور كف جنگل از تنوع ايده ال خارج شده و تحت فشار هاي مستقيم انساني قرار دارد.

كلمات كليدي : تنوع ، ذخيره گاه جنگلي، گيسوم

مقدمه

اكولوژيستها، روشهاي رياضي را براي اندازه گيري تنوع يافته اند كه راههاي عيني براي مقايسه ساختار جوامع

فراهم كرده است.شاخصهاي تنوع را مي توان به دو گروه (Numerical and Graphical شاخصهاي عددي و ترسيمي تقسيم كرد. شاخصهاي عددي به سه گروه Index) شاخصهاي غناي گونه همانند شاخص مارگالف ومنهينيك، شاخصهايي براساس وفور نسبي گونه ها (شاخصهاي تنوع) مانند سيمپسون ، پاركر -برگر، مك اينتاش، شانون و بريلوئين و شاخصهاي يكنواختي مثل شانون يا پيلو، بريلوئين و مك اينتاش تقسيم مي شوند 10 ) . همچنين تنوع گونه اي يك جامعه را مي توان )بوسيله ترسيم وفور نسبي گونه ها در مقابل درجات وفور آنها بدست آورد. نتايج اين منحنيها اطلاعات مناسب و قابل قبولي از جامعه با يك نگاه اجمالي فراهم مي كند.علاوه بر اين در وصيف جوامع با روشهاي آماري تنوع احتمال حذف اطلاعات وجود دارد ( 9)، بنابراين روشهاي ترسيمي روشي مناسب براي نشان دادن توزيع رياضي برروي دادههاي وفور نسبي گونه ها بصورت كمي مي باشند. شاخصهاي ترسيمي به دو گروه مدلهاي وفور –گونه و منحنيهاي رتبه (Species Abundance Rank model)– (Rank-Abundance curve (Dominance curve)) فراواني يا منحنيهاي غالبيت تقسيم مي شوند. حداقل هيجده فرم بيولوژيكي از دياگرامهاي وفور وجود دارد.

ليكن گسترده ترين مدلهاي استفاده شده عبارتند از سريهاي سريهاي نرمال لگاريتمي ، (Logarithmic series) لگاريتمي (Geometric series) سريهاي هندسي ،(Lognormal series) .( مي باشد ( 9 (Broken stick series) وعصاي شكسته تنوع يك جامعه را مي توان بكمك اين مدلها توصيف كرد، هر يك از اين مدلها منعكس كننده ويژگيهاي خاصي از جامعه مي باشد. چنانچه سريهاي هندسي معرف جوامع واقع در محيطهاي تخريبي است و بصورت خط راست با شيب تند بر روي نمودار وفور - گونه رسم مي شود وسريهاي لگاريتمي نشان دهنده جوامع در معرض تخريبهاي انساني است و بصورت منحني تقريباًً خطي با شب تند ترسيم مي شود. توزيع نرمال لگاريتمي نيز معرف جامعه اي با تعداد زيادي از گونه ها با فراواني متوسط مي شكل است و در نهايت مدل S باشد و نمايش آن به صورت عصاي شكسته معرف جوامع همگن ونسبتاً فقير از گونه يا تعداد زيادي از گونه ها با فراواني يكسان مي باشد ويكنواخت ترين منحني را در نمودار وفور گونه ها مي سازد عليرغم حمايت از مدلهاي وفور گونه ، پذيرش آنها فراگير و جهاني نيست. ويتاكر منحنيهاي غالبيت تنوع را بعنوان تكنيك گرافيكي ديگري براي مقايسه تنوع گونه اي مطرح مي كند. منحنيهاي غالبيت تصويري از لگاريتم وفور در مقابل رتبه گونه اي است. اين منحنيها شكلهاي مشابه با توزيعهاي ذكر شده فوق را ايجاد مي كند ، وسعت منحني معرف غناي گونه اي و درجه شيب معرف غالبيت است، بنابراين هر دو مولفه تنوع ارزيابي مي شود( 12 ). بعبارتي اين منحنيها چگونگي توزيع فراواني گونه ها را با توجه به تغيير شيب و يكنواختي منحني نمايش مي دهد و اطلاعات بدست آمده را قابل تفسير مي نمايد ( 1). در اين منحنيها مدلهاي با يكنواختي بيشتر تعداد گونه هاي غالب و نادر كمتري دارد و با توجه به اصل مفاهيم تنوع كه در ارتباط با .( يكنواختي است جامعه مربوطه متنوع تر مي باشد ( 5 ذخيره گاههاي طبيعي پناهگاه فون وفلور هر كشور را تشكيل مي دهد، بنابراين بررسي منابع آنها بمنظور جمع آوري برنامه هاي مديريتي علمي و دقيق و بدون خطر از اولويت بالايي برخوردار است. با افزايش تخريب زيستگاههاي جهاني، مطالعات مدرن از تنوع گونه اي جهت درك جوامع زيستي و حمايت آنها اهميت حياتي دارد. از اينرو شاخصهاي تنوع روش بسيار مناسبي براي ارزيابي اطلاعات فراوان بيولوژيكي است، خصوصاً هنگاميكه از اين شاخصها بعنوان واحدي براي رسيدن به اهداف حفاظت از جوامع گياهي و پايش محيط مورداستفاده قرار مي گيرد. همچنين تنوع زيستي بازتاب كننده مناسبي ازديناميكهاي ساختاري يك مكان در ارتباط با تاريخ تكاملي والگوههاي توزيع است. بدين جهت براي درك تنوع چشم انداز، و وجود غنا درتيپهاي جوامع وگونه ها، نياز به شناخت ديناميكهاي اكوسيستم، همچنين .( اكولوژي افراد گونه ها است( 7 تحقيقات بسيار زيادي در زمينه تنوع گونه هاي گياهي درايران انجام شده است كه در اين تحقيقات از شاخصهاي تنوع بمنظور بررسي توان و پايداري اكولوژيكي اكوسيستمها، مقايسه جوامع و تيپهاي گياهي و بررسي وضعيت پوشش گياهي جوامع گياهي و ... استفاده شده است، كه به چندين مورد از آنها كه در جنگلهاي شمال ايران انجام شده است، اشاره مي شود. پوربابايي و همكاران ( 3 )

تنوع زيستي گونه هاي چوبي واكوسيستمهاي آنها در استان گيلان را با استفاده ازشاخصهاي عددي غنا، تنوع و يكنواختي بررسي كرده اند ونشان داده اند كه تابع شانون – وينر بدليل حساسيت زياد به تغييرات گونه هاي نادر عملكرد بهتري داردو بيشترين تنوع زيستي در رويشگاههاي داغداغان و سرخدار

كمترين آن در رويشگاههاي شمشاد و راش مشاهده مي شود.نتايج بررسي احمدي و همكاران( 2) در مورد تأثير سه شيوه بهره برداري تك گزيني، تك گزيني گروهي و نواري بر تنوع زيستي جنگل آموزشي و پژوهشي شصت كلاته نشان مي دهد كه در بين شيوه هاي مختلف، شيوه تك گزيني بيشترين برازش با مدل عصاي شكسته را دارد كه نشان دهنده توزيع مناسب در بين گونه ها است، همچنين شاخصهاي تنوع بيشترين همبستگي را با فاكتور ارتفاع ازسطح دريا دارد. زارع و همكاران( 5 ) با بررسي تنوع گونه هاي گياهي جنگلهاي سياه بيشه مازندران با استفاده ازشاخصهاي عددي و پارامتريك، ميزان تنوع گونه هاي گياهي در دو تيپ جنگلي شناسايي شده را مقايسه و تيپ گياهي با تنوع بيشتر را تعيين كردند.

پيله ور و همكاران( 4 ) در مطالعه اي تحت عنوان اندازه گيري تنوع گياهان چوبي جنگل واز با استفاده از قطعات نمونه چند اندازه اي ويتاكر، و در جستجوي روشي بمنظوراندازه گيري تنوع بودند تا بتوان با صرف هزينه و زمان كمتر غناي گونه اي را در بين تيپهاي مختلف جنگلي تعيين و مقايسه كرد،آنها دريافتند كه در برآورد غناي گونه هاي گياهي چوبي استفاده از روش منحني سطح – گونه تصحيح شده با استفاده از ضريب جاكارد دقت بالايي دارد. هدف از اين تحقيق، بدست آوردن پايه اكولوژيكي جهت تعيين پتانسيل با لقوه حفاظتي وارائه برنامه هاي مديريتي مناسب ذخيره گاه مي باشد. به اين منظور با استفاده ازشاخصهاي عددي و ترسيمي (مدلهاي وفور گونه ها) علاوه برآنكه به بررسي وضعيت منطقه پرداخته، پايگاه اطلاعاتي نيز با هدف ارزيابي رويشگاه و نقش عوامل مديريتي در بلند مدت تأمين شد.

مواد و روشها

منطقه مورد مطالعه: منطقه مورد مطالعه با وسعت 171 هكتار در بخش غربي پارك جنگلي گيسوم و49 طول شرقي و ° , 00', 49 تا " 40 ° , 00'، در" 10 37 عرض شمالي قرار °، 39'، 37° تا " 00 ، 00'، 37" گرفته است. حداقل ارتفاع منطقه از سطح دريا 20 – و حداكثر 20 + مي باشد و شيب عمومي منطقه از 5 درصد تجاوز نمي كند، از اين رو منطقه فاقد جهت جغرافيايي معني دار است. متوسط بارندگي سالانه آن 1365/8 ميلي متر مي باشد و ميانگين درجه حرارت سالانه 16 درجه سانتي گراد است. بررسي وضعيت اقليم منطقه با روش دومارتن معرف آب و هواي معتدل و مرطوب است. محدوده منطقه از نظر ژئومورفولوژي به رسوبات دوران چهارم كواترنري تعلق دارد يعني منطقه از يك واحد زمين شناسي كواترنر تشكيل يافته و تغييرات شيب – توپوگرافي نيزدر آن مشاهده نمي شود. از نظر وضعيت خاكشناسي ،قهوه اي شسته شده ) A تيپ خاك منطقه از نوع تيپ جنگلي با منشاء آبرفتي) است .

اين رويشگاه تيپ شمشاد (اين گونه در گذشته با گونه بلوط در جنگلهاي جلگه اي جامعه اي بنام بلوط- شمشادستان تشكيل مي داد ولي بعلت برداشت بي رويه گونه بلوط در گذشته در اكثر مناطق جوامع آن از بين رفته و شمشاد بصورت توده هاي گسسته پراكنش دارد بخشي از جنگلهاي گيسوم مي باشد كه در مسير جاده تالش- انزلي بعد از پره سر بصورت لكه اي باقي مانده است.

1 منطقه تهيه و با / نمونه برداري: ابتدا نقشه 10000مراجعه به منطقه حدود آن روي نقشه مشخص و با انجام جنگل گردشي تيپ غالب منطقه براساس فراواني و حضور گونه هاي درختي غالب تعيين شد (منطقه شامل يك تيپ جنگلي است) در مرحله بعد با استفاده از روش پلاتهاي حلزوني ، حداقل سطح 20 متر ( 400 مترمربع) × قطعه نمونه به ابعاد 20 محاسبه گرديد، سپس با انجام نمونه برداري به روش تصادفي– سيستماتيك در مجموع 44 قطعه نمونه در طول 9 ترانسكت در جهت شرق به غرب و با استفاده از طناب و قطب نما برداشت شد ( باتوجه به موقعيت منطقه حركت در اين مسير آسانتر بود. اطلاعات لازم از قبيل پارامترهاي تراكم (تعداد گونه هاي درختي و درختچه اي)، قطر برابر سينه (گونه هاي چوبي با قطر بيش از 10 سانتيمتر) اشكوب فوقاني و پارامتر وفور– غالبت گونه هاي اشكوب تحتاني (گونه هاي علقي ، بوته اي نهال يا جوانه هاي درختي و رونده ها) جمع آوري و به جدول جامعه شناسي منتقل گرديد. اسامي علمي گونه هاي گياهي با استفاده از منابع هر بار يومي و تشخيص صحرايي تعيين شد.

پردازش وآناليز داده ها:

داده هاي خام حاصل ازExcel برداشتهاي صحرايي به نرم افزار صفحه گسترده جهت اعمال مديريت لازم روي داده ها منتقل شد، بدين ترتيب ماتريسهايي از رديف هاي گونه اي وستونهاي قطعات نمونه برداري ساخته شد كه بعنوان ماتريس داده هاي خام شناخته مي شود. اين ماتريسها مربوط به سه پارامتر وفور – غالبيت (اشكوب فوقاني)، تراكم و سطح مقطع برابرسينه (اشكوب فوقاني) مي باشد. سپس بمنظور محاسبه ميزان عددي شاخصهاي تنوع ، ترسيم مدلهاي وفور-گونه ومنحني رتبه فراواني ماتريسهاي ساخته شده به برنامه هاي 8 و 13 ) منتقل و تجزيه و تحليلهاي ) Diver & Nucosa لازم انجام شد. بدين ترتيب ابتدا ميزان شاخصهاي عددي غنا، تنوع و يكنواختي گونه اي محاسبه، و سپس شاخصهاي ترسيمي تنوع شامل منحني رتبه – فراواني و مدلهاي وفور گونه ترسيم شد، همچنين با در (chi – squared test) استفاده از تست كاي مربع درصد تطابق هر يك از پارا متر ها با Nucosa برنامه مدلهاي رسم شده مورد ارزيابي قرار گرفت.

نتايج

شناسايي گونه هاي گياهي: درمجموع 76 گونه گياهي متعلق به 66 جنس و 44 خانواده شناسايي شد كه 21 گونه آن چوبي و مابقي را گونه هاي علفي تشكيل مي دهد. جداول 1 و 2 ليست گونه هاي گياهي منطقه را نشان مي هد.

محاسبه شاخصهاي غناي گونه اي: جدول 3 مقدارشاخصهاي غناي گونه اي را در سه پارامتر تراكم، سطح مقطع برابر سينه و وفور- غالبيت نشان مي دهد. همانطور كه مشاهده مي شود هر دو شاخص مارگالف و منهينيك هم جهت با افزايش تعداد گونه ها در پارامتر هاي مورد بررسي سير صعودي را طي مي كند.

محاسبه شاخصهاي تنوع و يكنواختي:

اين گروه از شاخصها، غناي گونه اي را بهمراه يكنواختي اندازه گيري مي كنند. شاخصهاي تنوع محاسبه شده شامل شاخصهاي شانون، بريلوئين، سيمپسون، مك اينتاش، برگر- پاركر و و شاخصهاي يكنواختي مانند شانون (پيلو)، ,N2 ،N1 بريليون، سيمپسون و مك اينتاش كه بين حداقل مقدارصفرو حداكثر ميزان يك تغيير مي يابند، مي باشد. جدولهاي 4 و 5 مقادير محاسبه شده شاخصهاي تنوع و يكنواختي را در سه پارامتر مورد بررسي نشان مي دهد.

جدول( 3): مقادير شاخصهاي غنا در سه پارامتر مورد بررسي وفور- غالبيت تراكم سطح مقطع برابر سينه* شاخص

Margalef

Ln(N)

Dmg S

−1

1/2349 2/3354 10/166

Menhinick

Dmn = S

0/0518 0/29013 2/1919

* مقاديرواحد سطح مقطع برابرسينه برحسب متر مربع محاسبه شده است.

جدول ( 1):

ليست گونه هاي گياهي چوبي رديف اسم فارسي خانواده اسم علمي

Acer cappadocicum Gled. Aceraceae 1 افراي شيردار

Acer velutinum Boiss. Aceraceae 2 سياه پلت

Albizzia julibrissin Durazz. Mimosaceae * 3 گل ابريشم

Alnus glutinosa (L.)Gaerth Betulaceae 4 توسكاي قشلاقي

Alnus subcordata C.A.Mey Betulaceae 5 توسكاي ييلاقي

Buxcus hyrcana Pajark. Buxaceae * 6 شمشاد جنگلي

Carpinus betulus L.var Betulus Corylaceae 7 ممرز

Crataegus microphyla C.koch Rosaceae * 8 سرخه وليك

Diospyros lotus L. Ebnaceae 9 خرمندي

Ficus carica L. Moraceae 10 انجير

Fraxinus excelsior L. Oleaceae 11 ون

Gleditschia caspica Desf. Cesalpinaceae 12 ليلكي

Mespilus germanica L. Betulaceae 13 ازگيل

Morus alba L. Moraceae * 14 توت سفيد

Parrotia persica (DC.)C.A.Mey Hammamelidaceae 15 انجيلي

Populus nigra L. Salicaceae 16 تبريزي

Pterocaria fraxinifolia (Lam.)Spach Juglandaceae 17 لرگ

Prunus divaricata Ledeb. Rosaceae * 18 آلوچه

Quercus castaneaefolia C.A.Mey Betulaceae 19 بلند مازو

Ulmus minor Miller. Betulaceae 20 اوجا

Zelkovacaprinifolia Betulaceae 21 آزاد

(P ll )D

* تذكر:گونه هاي با قطر برا بر سينه كمتر از 10 سا نتيمتر

جدول ( 2):

ليست گونه هاي علفي رديف اسم فارسي خانواده اسم علمي

Ilex Aquifolium L. Aquifolliaceae 1 خاس

Hedera pastuchovii Woron ex Grossh. Araliaceae 2 داردوست

Dryopteris borrei Adens Aspidiaceae 3 سرخس نر

Polysticum branunii (Spenner)Fee Aspidiaceae 4 سرخس مقدس جنگلي

Polysticum meyerii Roth Aspidiaceae 5 سرخس مقدس آلماني

Phyllitis Scolopendrium L.(newm.) Aspleniaceae 6 زنگي دارو

Artimista annua L. Asteraceae 7 گند واش

Conyza Canadensis ( L.)Cronq. Asteraceae 8 پير بهارك كانادايي

Carpesium cernuum L. Asteraceae - 9

Dichrocephala integrifolia D.C. Asteraceae - 10

Eclipta alba (L.)Hask Asteraceae 11 مستور سفيد

Athyrium filix- femina (L.)Roth Athyriaceae 12 سرخس ماده

Cardamine uliginosa M.B. Brasicaceae 13 تره تيزك باتلاقي

Symphyandra odontosa A.DC. Campanulaceae - 14

Sambucus Ebulus L. Carpifoliaceae ( 15 پلم (آقطي

Stellaria media (L.)Cyr. Cryophylaceae 16 دانه قناري

Carex divulsa L. Cyperaceae 17 جگن

Carex sylvatica L. Cyperaceae 18 جگن

Acalypha australis L. Ephorbiaceae 19 آكاليفا

Euphorbia squamosa Willd. Ephorbiaceae 20 فرفيون فلس دار

Euphorbia turcomanica Boiss. Ephorbiaceae 21 فرفيون تركمني

Equisetum ramosisum Desf. Equisetaceae 22 دم اسب پر شاخه

Geranum lucidum L. Graniaceae 23 سوزن چوپان درخشان

Hypericum helianthemoides Hypericaceae 24 گل راعي آفتابي

(Spach)Boiss

Hypericum perforatum L. Hypericaceae 25 گل راعي

Calaminta umbrosum Labiateae 26 تره تيزك باتلاقي

( M B )

Lycopus europaes L. Labiateae 27 پاي گرگ

Mentha aquatica L. Labiateae 28 پونه آبي

Danae racemosa (L.)Moench Liliaceae 29 هميشك

Ruscus hyrcanus Woron. Liliaceae 30 كوله خاس

Smilax excelsa L. Liliaceae 31 ازملك

Circaea lutetiana L. Onograceae 32 عشرق

Ludwigia palustris (L.)Eilliott Onograceae 33 خرفه آبي

Oxalis cornicolata L. Oxalidaceae 34 شبدر ترشك

Plantago major L. Plantaginaceae 35 بارهنگ كبير

Cynodon dactylon L. Poaceae 36 مرغ

Digitaria sanguinalis (L.)Scop. Poaceae 37 پنجه كلاغي

Oplismenus undolatifolius (Ard.)P.Beauv. Poaceae 38 ارزن جنگلي

Oplismenus compositum L. P.Beauv. Poaceae 39 ارزن جنگلي

Polygonum Hydropiper L. polygonaceae 40 علف هفت بند

Polygonum mite Schrank polygonaceae 41 علف هفت بند نرم

Rumex Acetosa L. Polygonaceae 42 ترشك باغي

Polypodium vulgare L. Polypodiaceae 43 بسفايج

Pteris ceritia L. Pteridiaceae 44 سرخس دو پايه

Potentilla reptans L. Rosaceae 45 پنجه برگ رونده

Rubus hyrcanus Juz. Rosaceae 46 تمشك خزري

Galium fumifusum L. Rubiaceae 47 شير پنير

Atropa Belladonna L. Solanaceae 48 شابيزك

Solanum nigrum L. Solanaceae 49 تاجريزي سياه

Thelypteris palusstris Schott Thelpteridaceae 50 سرخس باتلاقي

Urtica dioica L. Urticaceae 51 گزنه دو پايه

Urica urens L. Urticaceae 52 گزنه سگ

Viola odorata L. Violaceae 53 بنفشه معطر

Galium setaceum Rubiaceae 54 شير پنير

Juncus rigidus Desf. Juncaceae 55 سازو

جدول( 4):

مقادير شاخص هاي تنوع در سه پارامترتراكم سطح مقطع برابر سينه وفور- غالبيت شاخص SHANON 3/6923 1/9494 0/808

( ) Σ=

= −

H Pi Ln Pi

BRILLOUIN 3/5683 1/9119 0/800

( ) ( )

Ln N Ln ni

Σ=

−

= 1

! !

SIMPSON 0/0330 0/1834 0/679

( ) Σ=

D Pi

MCINTOSH 0/8414 0/5927 0/178

U =1− Σ(ni)2

N1 40/135 7/0244 2/243

N = eH 1

N2 29/474 5/464 11/473

N 1

2 =

BERGER-PARKER 14/388 3/553 1/220

DBD N

= max

جدول ( 5):

مقادير شاخص هاي يكنواختي در سه پارامترتراكم سطح مقطع برابر سينه وفور- غالبيت شاخص

0/8623 0/7199 0/2654

SHANON(PIELOU)

Ln S

E = H =

max

0/86416 0/7185 0/2640

BRILLOUIN

Bmax

E = H

0/9797 0/8754 0/3369

SIMPSON

D (Pi) S

E D S

1 1

max 2

= = ×

Σ=

0/9247 0/7714 0/2250

MCINTOSH

N N S

E N U

شاخصهاي ترسيمي تنوع:

مدلهاي وفور -گونه، با توجه 2 و 3 مي توان ، به جدول 6 و نمودارهاي (شكلهاي) 1مشاهده نمود كه اشكوب فوقاني با مراجعه به پارامتر تراكم در وضعيت نرمال لگاريتمي و بامراجعه به پارامتر سطح مقطع برابر سينه در وضعيت نرمال لگاريتمي ولي بميزان كمتر از دو مدل لگاريتمي و عصاي شكسته نيز پيروي مي كند همچنين شكوب تحتاني در درجه اول از مدل هندسي سپس از مدل عصاي شكسته تبعيت مي نمايد.

در پارامترهاي مورد بررسي p= %

جدول ( 6):

معني دار بودن تطابق مدلها در سطح 5 مد لهاي توزيع وفور گونه ها Geometric Broken Stick Logaritmic Lognormal

3 - سطح مقطع برابر سينه 2 1

1 - - - تراكم

1 وفور-غا لبيت 2 - -

• اعداد نشانگر ترتيب معني دار بودن تطابق هستند.

منحني رتبه – فراواني:

منحني رتبه - فراواني نمودار سه پارامتر مورد بررسي را نشان مي دهد. همانطور كه قبلآ نيز اشاره شد در اين نمودارها وسعت منحني نشان دهنده غناي گونه اي و شيب معرف يكنواختي در توزيع وفور گونه هاست.با توجه به شكلهاي 5 و 6 مشاهده مي شود كه 4 و 5 نسبت به 6 داراي ،4 شيب كمتر در نتيجه يكنواختي بيشتر مي باشند و گروه متنوعتري را نشان مي دهند.

بحث و نتيجه گيري

در اين تحقيق بمنظور ارزيابي اكولوژيك منطقه از روشهاي توصيفي مانند محاسبه شاخص هاي عددي و ترسيمي نوع استفاده شد. مرحله اول ارزيابي وضعيت تنوع گونه اي با شناسايي تعداد 76 گونه متعلق به 66 جنس ، 44 خانواده، غناي مناسب گونه اي منطقه را نشان مي دهد، همچنين بررسي نسبت گونه به جنس نشان مي دهد كه تعداد گونه و جنس گياهي به يكديگر بسيار نزديك است. قابل ذكر است كه نسبت گونه به جنس روشي براي معرفي نمو گونه اي است و ميزان بالاي آن نشان دهنده تنوعي جديد وميزان پايين آن بيانگر آن است كه تنوع در زمان بسيار طولاني پديدار شده است( 11 ). از اينرو پايين بودن اين 1) مؤيد طولاني بودن دوره ثبوت آن / نسبت در منطقه ( 15مي باشد چنانكه منابع جغرافيايي گياهي جنگلهاي خزري را باقي مانده دوره سوم زمين شناسي (ترشياري) مي دانند. از طرفي بررسي فرم رويشي گونه هاي شناسايي شده نشان مي دهد كه حدود 25 درصد از گونه هاي منطقه گونه هاي تروفيت(علفي يكساله) است كه حضور آنها و Solinska نشانگر شرايط تخريبي و فشار در منطقه است همكاران( 11 ) در سال 1997 در بررسي ديناميك بلند مدت از يك جنگل رليك در بخش شهري لهستان مشاهده كردند 1929 ) باعث - كه فشار شهري زياد در طي سالهاي ( 1997 تغيير نسبت فرمهاي رويشي پوشش در اشكوب كف جنگل گرديده و فشار هاي مستقيم انساني وفورتروفيتها را افزايش داده است.

همچنين مخدوم( 6) در سال 1363 در بررسي اثر تخريبي تفرج و برداشت چوب در برخي از مناطق جنگلي شمال ايران به اين نتيجه دست مي يابد كه تفرج بيشتر از بهره برداري بر روي ميزان درصد پوشش و غناي گونه اي اثر منفي و تخريبي دارد و تغيير در اجزاي گياهان بواسطه تفرج، بعنوان اولين نشانه هاي آسيب در مناطق طبيعي بشمار مي رود.

نتايج فوق را مي توان از طريق شاخصهاي مورد بررسي دقيقتر ارزيابي كرد، با توجه به جدولهاي 3و 2 مشاهده و برگر پاركر در N2 , N مي شود كه ميزان شاخصهاي 1فاكتور وفور- غالبيت نسبت به دو فاكتور ديگر(تراكم،

سطح مقطع برابر سينه) تفاوت چشم گيري را نشان مي دهد كه بازتاب تفاوت قابل ملاحظه ميزان غناي گونه اي در اين فاكتور نسبت به دو فاكتور ديگر است، همچنين ميزان اين سه شاخص در فاكتور سطح مقطع برابر سينه بيشتر از تراكم مي باشد اين مسئله معرف بالا بودن ميزان يكنواختي در داده هاي مربوط به اين فاكتور است به نحوي كه با وجود داشتن غناي گونه اي كمتر، ميزان تنوع بيشتري را نشان مي دهد .

مطابق جدول 4 و شكلهاي 1و 2و 3 اشكوب تحتاني با مراجعه به پارامتروفور - غالبيت در رتبه اول از مدل هندسي و سپس از مدل عصاي شكسته تبعيت مي نمايد كه حضور محيط تحت شرايط تخريب را نشان مي دهد، اشكوب فوقاني با مراجعه به پارامتر تراكم در وضعيت نرمال لگاريتمي است كه بيانگر حضور تعداد زيادي از گونه هاي چوبي در منطقه با فراواني متوسط است.موقعيت منطقه در اشكوب فوقاني با توجه به پارامتر سطح مقطع برابر سينه نشان دهنده وضعيت نرمال لگاريتمي در درجه اول است ولي با درجات پايين تر از دو مدل لگاريتمي و عصاي شكسته نيز پيروي مي كند. اين مسأله تغيير وضعيت پوشش را از حالت ايده ال به سمت محيط

تحت فشارهاي انساني و تخريب را نشان مي دهد.همچنين نتايج فوق به كمك منحني رتبه - فراواني نيز تأييد مي گردد با نگاه اجمالي به شكلهاي 4 و 5 و 6 مشاهده مي گردد كه منحني مربوط به شكل شماره 6 داراي بيشترين شيب و كمترين يكنواختي است و معرف حضور تعداد زيادي از گونه هاي علفي با وفور كم (نادر) در منطقه است، در حاليكه منحنيهاي مربوط به شكلهاي شماره 4 و 5 داراي شيب كمتر بوده از يكنواختي بيشتري برخوردار

است و معرف حضور گونه هاي چوبي با فراواني يكسان در منطقه مي باشد بنابراين عليرغم غناي بيشتر گونه هاي علفي ، گونه هاي چوبي با غناي كمتر و وفور (يكنواختي) بيشتر گروه متنوع تري را نشان مي دهند.

با وجود مسائل ذكر شده فوق و مسئله برگشت پذيري اكوسيستم جنگلها، ولي محدوديت هايي در توانايي آنها براي پايداريشان در مقابل تغييرات محيطي وجود دارد و زمانيكه اين تغييرات محيط از اين محدوده خارج شود، تخريب مي يابند، بنابراين بايد توجه و دقت نظر مسئولان به حفظ هر چه بيشتر تنوع گونه اي و اكولوژيكي بعنوان يكي از پارامترهاي اساسي در توسعه پايدار جنگلها جلب گردد. از اينرو پيشنهاد مي شود كه علاوه بر توجه به حفظ هر چه بيشتر گونه هاي چوبي منطقه بمنظور حفظ و ثبات اين ذخيره گاه جنگلي از تخريب پوشش گياهي كف جنگل توسط دامداران ،كشاورزان و گردشگران ممانعت بعمل آيد.

منابع :

-1 اجتهادي ، ح.، زاهدي پور ، ح. و سپهري ، ع. ، 1378 . توصيف تنوع اكولوژيكي بتا با استفاده از روشهاي رسته بندي و طبقه بندي در سه ايستگاه با مديريت چراي متفاوت در دشت موته، خلاصه مقالات هشتمين كنفرانس سراسري زيست شناسي ايران، دانشگاه رازي كرمانشاه

-2 احمدي،ش.، 1379 . بررسي تأثير بهره برداري بر تنوع زيستي جنگل آموزشي و پژوهشي شصت كلاته،پايان نامه كارشناسي ارشد،دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان،دانشكده جنگلداري

-3 پور بابايي،ح.، 1377 . تنوع زيستي گونه هاي چوبي واكوسيستمهاي آنها در استان گيلان، پايان نامه دكتري، دانشگاه تربيت مدرس، دانشكده منابع طبيعي

-4 پيله ور،ب.،مخدوم،م.،نميرانيان،م.، 1380 . اندازه گيري تنوع گياهان چوبي جنگل واز با استفاده از قطعات نمونه چند اندازه اي ويتاكر اصلاح شده براي جنگلهاي شمال ايران، مجله پزوهش 41 - و سازندگي،شماره 53 ،ص 45

-5 زارع،ح.،اجتهادي،ح.،اميني اشكوري،ط. 1383 . بررسي تنوع گونه هاي گياهي جنگلهاي سياه بيشه چالوس، مازندران، مجله محيط 35- زيست، سال اول، شماره اول، ص 41

-6 مخدوم، م.، 1363 ، مقايسه اثرات زيست محيطي برداشت چوب و تفرج در اكوسيستمهاي رسيده شمال ايران ، انتشارات جهاد دانشگاهي دانشگاه تهران . 95 صفحه.

7- Barens, B.U.; Zak, D.R.; Denton, S.R.; Spurr,

S.H.1998. Forest ecology John Wiley & sons

Inc. 376 PP.

8- Gains, P. 1992. Diver: a program for diversity

measures in ecology. University of Trieste.

Distributed by sciatica publishing, Budapest,

Hungary.

9- Krohne, D.T. 1997. General ecology. Wads

worth publishing company. 721 PP.

10- Maguran, A.E. 1988. Ecological diversity and

its measurement. Croom Helm Ltd. London.