تارنمای مرجع تالش شناسی

پنجره ای به روی فرهنگ و تمدن تالش

شما در بخش تاریخ و باستان شناسی هستید

شهر تاريخي هفت دغنان

28 / 4 / 88

 شهر تاريخي هزار و 2000 ساله هفت دغنان از توابع شهرستان صومعه سرا ، كه در غرب  استان گيلان است ، نمادي از تمدن و تاريخ کهن ايران به شمار مي آيد.

به گزارش خبرنگار مهر در رشت، اين شهر قديمي و تاريخي در منطقه “گسگر ” صومعه سرا قرار دارد که در گذشته مرکز حکومت گسگرات بوده است.(1)

در کتاب از “آستارا تا استرآباد”  اثر دکتر “منوچهر ستوده ” در خصوص منطقه گسگر آورده شده است، در زمان فتحعلي شاه است که حدود “گسگر” مشخص مي شود و حاکم اين بخش “زيکسار” را مرکز حکومت خود مي کند، دهکده هاي که در زمينهاي هموار قرار داشتند، بنام “يل گسکر” و دهکده هاي کوهستاني همجوار را که تالش نشين بود، “تالش گسکر” خواندند.

همچنين در اين کتاب نوشته شده است مرکز اصلي گسگر، طاهر گوراب يکي از بخشهاي فعلي صومعه سراست که در ? کيلومتري شمال غربي کسماء و هفت کيلومتري مرداب انزلي کنار رودخانه خالکيا بنا شده است.

دکتر ستوده در اين کتاب نوشته است، در زمان رابينو(1331 قمري) جمعيت آن 918 خانوار بوده است که تقريبا گيلک و شيعي مذهب بوده اند.

ويرانه ها و خرابه هاي به جا مانده شهر تاريخي هفت دغنان نشان از يک منطقه باستاني دارد که به گفته باستان شناسان حداقل 1200 سال قدمت آن است، اين شهر تاريخي در فاصله 55 کيلومتري شهر رشت و 25کيلومتري صومعه سرا در غرب استان گيلان واقع شده است.

اين محوطه تاريخي براي اولين بار توسط باستان شناسان در سال 1382 شناسايي و گمانه زني هاي آزمايشي متعددي در همان سال به مرکزيت محدود مقبره سيده کلثوم معروف به “امامزاده حوري سو” براي تعيين محدوده شهر انجام شده است.

باستان شناسان گيلاني در هفت دغنان بقاياي از يک گورستان دوره اسلامي را شناسايي کردند

از اين گمانه زني ها، باستان شناسان گيلاني بقايايي از يک گورستان دوره اسلامي را شناسايي کردند که اجساد اين گورستان به صورت نامنظم دفن شده بودند که بنا به فرضيه باستان شناسان اين امر به دليل وقوع حادثه اي همچون زلزله، بيماري يا جنگ اتفاق افتاده است.

در سال 1382 پرونده ثبتي اين محوطه توسط باستان شناسان آماده شد و 60هکتار از آنکه بقاياي يک شهر تاريخي را در برداشت در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيد.

 با اين حال دومين فصل از کاوشهاي منطقه تاريخي هفت دغنان شهرستان صومعه سرا در غرب گيلان از سال گذشته آغاز شده است که در اين کاوش گروهي از پژوهشگران و متخصصان رشته هاي مرتبط با باستان شناسي نيز حضور دارند.

 در اين مرحله باستان شناسان موفق شدند بخشهايي از اين شهر تاريخي را که شامل حمام هاي قديمي، بقاياي از ساختمانهاي قديمي، پلهاي خشتي، مسير آبرساني به داخل شهر، جاده هاي سنگفرش، انبارهاي متعلق به تنبوشه هاي سفالي و معابر را شناسايي کنند.

 شهر تاريخي گسگر بر اساس الگو و سيستم شهري پيشرفته طراحي شده است.

 کاوش و گمانه زني هاي انجام شده در نقاط مختلف محوطه نشان مي دهد که اين شهر بر اساس الگو و سيستم شهري پيشرفته طراحي و تمامي خصوصيات شهرهاي دوره اسلامي را در گيلان دارد.

 با توجه به آثار به دست آمده از اين شهر که شامل آجر، سفال، شيشه، کاشي، استخوان و فلز است، باستان شناسان به اين نتيجه رسيده اند که شهر تخريب شده در گذشته داراي ساختمان هاي بسيار مجلل و زيبا بوده که در راه توسعه و پيشرفت گام برمي داشته است.

 هيئت کاوش موفق شدند، بقاياي از سه پل خشتي، دو حمام قديمي، ديوارهاي دفاعي يک قلعه تاريخي و بخش منتهي و مسکوني و همچنين جاده هاي سنگفرش اين شهر تاريخي را مشخص کنند.

 هفت دغنان محوطه بقاياي از يک شهر وسيع دوره اسلامي است.

 اين محوطه بقاياي از يک شهر وسيع دوره اسلامي است، که امروزه در ميان پوشش گياهي انبوه از چشم دور مانده است.در چشم اندازهاي اين محوطه آثاري از برجستگي هاي مربوط به ابنيه قديمي که پوشيده از گياهان و درختچه هاي جنگلي است ديده مي شود که احتمالا بقاياي آثار معماري اين شهر تاريخي است.

 در اين ميان سازه هاي از بقاياي سه پل خشتي که بر روي رودخانه هاي بهمبر، ساخته شده مشاهده مي شود، همچنين بقاياي از سازه که در نزد اهالي منطقه به حمام هفت دغنان شهرت دارد، از همه بهتر باقي مانده و جزئيا ت معماري آن قابل تشخيص است.سازه هاي ديگر که از ابنيه قديمي شهر تاريخي هفت دغنان را تشکيل مي دهند در اثر حفاري هاي غير مجاز، معماري آنها انکار شده است که نياز به بررسي هاي بيشتردارند.

 مناره آجري گسگر:

 اين مناره در روستاي مناره بازار و در فاصله 9 کيلومتري غرب شهرستان صومعه سرا واقع شده است. متاسفانه از باني و سازنده مناره اطلاعاتي در دست نيست.

 اين مناره به ارتفاع حدود ۱۵٫۹ متر و قطر پايه اي آن حدود سه متر و محيط آن 30/ 18متر است، ورودي اين بنا در جنوب غربي واقع شده که مصالح ساختماني آن از آجر و ملات ساروج است.

 ابعاد آجرهاي بکار رفته 21 در 21 سانتيمتر و ضخامت 5/4 سانتيمتر است، ورودي به داخل مناره بوسيله پلکاني مارپيچ با 49 پله ميسر است که در انتها به بام مسطح برج منتهي مي شود.

در ارتفاع حدود پنج متري اين برج يک نوار به پهناي 25 سانتيمتر بر بدنه بيروني آن ديده مي شود که مشخص نيست که محل نصب کتيبه بود يا صرفا بعنوان عنصر تزئيني بکار رفته است.

 در قسمت فوقاني مناره در دو رديف نقش هندسي جهت تزئين مناره بکار رفته است که امروزه بر اثر فرو ريختن قسمت بالاي مناره قابل مشاهده نيست.

 قسمت پائين و بخش هاي از قسمت فوقاني برج آجري گسکر مرمت شده است

 طي سالهاي 82 -1381 بخشهاي قابل ملاحظه اي از قسمت پائين برج و نيز بخشهاي از قسمت فوقاني برج مرمت شده است.

 شهرستان صومعه سرا که عمده منطقه تاريخي گسگرات را در بر مي گيرد با وسعتي حدود ??? کيلومتر مربع در ?? کيلومتري غرب شهر رشت و در شمال غربي فومن واقع شده است.

 مهمترين جاذبه هاي تاريخي و گردشگري اين شهرستان عبارتند از شهر تاريخي هفت دغنان، مناره آجري گسکر، پل خشتي گوراب، مرغانه پرد، پل گازروبار، حمام کسماء، سردابه روستاي تنيان است.

منبع: گيلان نيوز

( 1 ) هفت دغنان كه بخشي از منطقه قومي تالش است و تا زمان حكمراني شاه عباس مركز تالش مياني بود؛ اين ناحيه تا سال 1362 از توابع تالشدولا « رضوانشهر» به شمار مي آمد . در آن سال همچنين هفت روستاي تالش نشين گچليك و سياووزان نيز از رضوانشهر منفك و ضميمه شهرستان بندر انزلي گرديد ." تالشان"