مناره آجري گسکر بناي برجاي مانده از دوره سلجوقي

مناره آجري گسکر (مناره بازار)، يکي از زيياترين و در عين حال با شکوه ترين بناهاي برجاي مانده از دوره سلجوقي است که در 9 کيلومتري غرب شهرستان صومعه سرا و بر سر راه دهکده جاده کنار به مناره بازار بنا شده است.

اين مناره که در مسير راه جاده شاه عباسي قرار گرفته است يکي از مهمترين آثار تاريخي گيلان زمين به شمار مي رود. مناره گسکر شکلي شبيه مخروط داشته و مقطع اين مناره دايره اي شکل بوده که با حرکت به سمت بالا از قطر اين مناره کاسته مي شود، محيط اين مناره در سطح زمين 19 متر و قطر آن در قسمت پائين مناره هفت متر و در فوقاني مناره به 2.35 سانتيمتر مي رسد که با احتساب ضخامت 1.30 سانتيمتري ديوار قطر داخلي مناره در ارتفاع 10 متري از سطح زمين به 2.5 متر مي رسد.

ارتفاع اوليه مناره 30 متر بود، پنج متر آن بر اثر شرايط جوي و آب و هوايي منطقه و 13 متر آن به دليل زلزله سال 1369 فرو ريخت و تنها 12 متر از مناره بر جا مانده است. مناره آجري گسکر از آجر و ملات ساروج ساخته شده است از مصالح به کار رفته در اين مناره مي توان به آجرهاي مربع شکل به ابعاد 20 در 20 در پنج سانتيمتر و ملات ساروج اشاره کرد.

تنها تزئين اين مناره دو رديف آجر کاري تزئيني با نقوش هندسي بوده که به دليل فرو ريختن قسمت فوقاني مناره مشاهده نيست و در بقيه قسمتها کاملا ساده و بدون آرايش است، تنها راه ورود به مناره از طريق يک در ورودي است که در قسمت جنوب غربي مناره واقع شده و با قوسي زينت گرفته است و تنها راه رفتن به بالاي مناره پله هاي مارپيچي است که توسط يک ستون نگهدارنده در وسط به ابعاد 10 در 90 سانتيمتر ايستايي يافته است.

ارتفاع پله هاي مارپيچ مناره 25 سانتي متر است و عرض پله ها در قسمت ديواره مناره به 40 سانتيمتر و در قسمت ستون نگهدارنده پله ها به 15 سانتيمتر مي رسد. دو نورگير به ابعاد ارتفاعي يک متر، عمق 1.30 سانتيمتر و پهناي 10 سانتيمتر در مناره مشهود است، نور گير اول در ارتفاع شش متري از سطح زمين قرار گرفته و در اثر زلزله سال 1369 تخريب نشد ولي نورگير دوم همراه با فرو ريختن ديواره از بين رفت که پس از عمليات مرمت اين نورگير را به همان شکل و اندازه نورگير اول در آوردند.

هشت متر از اين مناره به همان فرم و شکل اوليه مرمت شده است و هم اکنون ارتفاع مناره به 20 متر مي رسد. ساختمان اين مناره طبق نوشته رابينو در کتاب دارالمرز به نقل از خوچکو به چهل گوش چمني نسبت مي دادند، ولي از نظر تاريخي صحت اين موضوع اثبات نشده است و از سوي به روايات محلي سازنده اين مناره ( چهل گوشي چمني ) شخصي بوده که زماني با اقتدار حکومت مي کرده و اعلام داشته که قصد دارد با خدا مبارزه کند و براي صعود به آسمان دستور ساخت چنين مناره اي را داده است.

هدف اصلي از ساخت مناره گسکر معلوم نيست:

در هر صورت هدف اصلي از ساخت اين مناره بر ما پوشيده است چه بسا که اين مناره در دل جنگلي انبوه "هفت دغنان" بوده و نه به کار راهنمايي مي آمده و نه کسي مي توانسته بر بالاي آن ديده باني کند ولي از نظر بهره برداري احتمالاً به منظور تعيين زمان دقيق طلوع و غروب خورشيد استفاده مي شده است.

مناره ديگري شبيه اين مناره در روستاي کلده فومن قرار دارد و در محوطه منزل مسکوني يکي از روستائيان واقع شده است که آجرهاي آن به دليل شرايط آب و هوايي از بالا فرو ريخته و از پائين نيز به دل خاک فرو رفته است و تنها قسمت باقيمانده و ايستايي اين مناره که مشهود است به چهار متر مي رسد، همين قسمت باقيمانده نشاندهنده سبک معماري و شباهت فوق العاده زياد اين دو مناره است تا جائيکه اهالي معتقدند اين دو مناره توسط يک راهروي زيرزميني به هم متصل بوده اند.

مناره گسکر در حال تخريب است :

اين مناره هم اکنون در حال تخريب است و در صورت عدم رسيدگي و مرمت شاهد نابودي يکي ديگر از يادمانهاي تاريخي اين مرز و بوم خواهيم بود. علاوه بر اين نقاط ديدني در گوشه و کنار شهرستان صومعه سرا مساجد قديمي و درختهاي کهنسال و بقاع متبرکه اي که تعداد آن به 62 مورد مي رسد، بناهاي حفاظت شده اي نيز در اين شهرستان موجود است که از آن جمله مي توان به چند منزل مسکوني قديمي در مرکز شهر اشاره کرد.

شهر قديمي گسکر در جنگل هفت دغنان با گذر از روستاي بهمبر درست غرب جاده آسفالته مينا بوبه پونل در کنار راه جاده شاه عباسي بر روي رودخانه اسکندررود آثار خرابه ها و ويرانه هاي به جا مانده از شهري قديمي در دل جنگل انبوه هفت دغنان به وسعت 40 هکتار به چشم مي خورد. امروزه از بقاياي اين شهر قديمي که زماني شهري آباد و پر رونق بوده مي توان به آثاري همچون حمام، خانه، مغازه، يک پل آجري و گور سيده خروسه ( خوري سو ) اشاره کرد. اين شهر زماني محل حکومت امراي گسکر بوده و قدمت آن به دوره ايلخاني و صفوي بر مي گردد.

http://www.shasa.ir/newsdetail-78019-fa.html

مناره تاريخي گسکر

مناره گسکر در روستاي مناره بازار واقع شده است، اين روستا در 9 کيلومتري غرب صومعه سرا قرار دارد . متأسفانه از باني و از سال احداث اين مناره اطلاعاتي در دست نيست اما در کتاب ولايات دارالمرز نوشته ه . ل رابينو کنسول انگلستان در گيلان به نقل از خوچکو سفير لهستان الاصل در بار روسيه تزاري که در زمان محمد شاه قاجار به ايران و صفحات شمالي يعني گيلان و مازندران سفر کرده بود در کتاب سرزمين گيلان از اين مناره ياد کرده است و چنين آورده است که فردي به نام چهل گوش چمني آن را ساخته است البته وجود فردي به نام چهل گوش چمني درتاريخ گيلان سنديت ندارد و فرديست که در ذهن خيال پرور نويسندگان کتابهاي تاريخي ساخته شده است .احتمال دارد اين مناره را به منظور نگهباني ساخته باشند، که ارتفاع آن به 30 متر مي رسد . بخوبي مشخص است، سالها از زمان ساخت اين بنا در زمان خوچکو مي گذشته است و با توجه به اين موضوع که در دوره افشاريه و زنديه در گيلان به لحاظ بي ثباتي سياسي مسائل عمراني کمتر مورد توجه قرار گرفته بودند احتمالا اين بنا در دوره صفويه ساخته شده باشد که آن زمان در غرب گيلان خاندان اسحاقي حکومت مي کردند .

مناره بازار گسگر از آجر و ملاط ساروج ساخته شده است آجر به کار رفته در اين بنا با ابعاد 21×21 سانتي متر و ضخامت 5/4 سانتي متر است . ارتفاع کنوني مناره در حدود 13 متر است که تقريبا 12 متر از مناره بر اثر زلزله سال 1369 فرو ريخته است مقطع اين مناره دايره اي و هرچقدر بطرف بالا حرکت کنيم از قطر دايره تشکيل دهنده کاسته مي شود در اين مناره از طريق يک در ورودي که در جهت جنوبي قرار دارد مي توان بداخل مناره راه يافت و از طريق پله هاي متعدد که اکنون بيش از 18 عدد نيست به بالاي مناره رسيد . دايره بيروني مناره در پايه به 19 متر مي رسد در شرق يک نورگير به ابعاد ارتفاع نورگير 1 متر عمق نورگير 30/1 متر و پهناي نورگير 10 سانتي متر در ارتفاع 6 متري از سطح زمين تعبيه شده است .

مناره مذکور با ارتفاع 25 متري در زمان سالم بودن خود يکي از عجايب معماري استان گيلان قلمداد مي شد، زيرا بندرت بناي مرتفعي در هواي باراني گيلان استقامت و پايداري در مقابل عوامل جوي را از خود نشان مي دهد ولي از نظر بهره برداري احتمالا اين بنا جهت ديد باني ، بدست آوردن دقيق طلوع و غروب خورشيد و يا اشاعه شعائر مذهبي ( اذان ) استفاده مي شده است .

در قسمت فوقاني مناره در دو رديف نقش هندسي جهت تزيين مناره آجرکاري شده بود که امروزه بر اثر فروريختن قسمت بالايي مناره قابل مشاهده نيست . بخشي از اين اثر در سالهاي 80 و 81 مورد مرمت قرار گرفت .

برگرفته از: سایت تخصصی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری