تارنمای مرجع تالش شناسی

پنجره ای به روی فرهنگ و تمدن تالش

شما در بخش گوناگون هستید

 نگاهي به معني كوه سبلان

اسَوَلون savalun
 

 شهرام آزموده : 25 / 8 / 89

قله بلندي ست كه در استان اردبيل فعلي قرار دارد. اين قله زيبا در ايران و جهان با نام رسمي سبلان sabalan شناخته مي شود ولي نام اصلي و محلي و قديمي اش سَوَلون مي باشد كه يك نامواژه تالشي ست. اين نام از سه بخش سَsa + وَ va + لون lun تشكيل شده است. « سَ » در تالشي به معناي سر و بالا و رأس مي باشد.« وَ »هم به معناي برف مي باشد.« لون » نيز به معناي لانه و خانه ومسكن و كاشانه است. پس سَوَلون يعني (( سَرش لانه برف)) مي باشد. علت اين نام گذاري نيز اين است كه نوك اين قله زيبا هميشه داراي برف مي باشد.

چند سال پيش دانشجويي ترك زبان و از اهالي اردبيل درباره وجه تسميه اش برايم گفت كه اين نام در اصل يك نام تركي ست. و به معناي ساو اولان يعني جايي كه در آن جا وحي و الهام مي شود. بعد از اين كه معناي تالشي سولون را برايش گفتم از او دو سوال پرسيدم.

1ـ پيش از اين كه در آن جا به كسي وحي شود چه صفتي جز (( سرش لانه برف است)) مي توان به آن داد؟

2ـ زبان تركي كمتر از هزار سال است كه در ايران شناخته شده و بدان سخن مي گويند. پيش از آن مردم منطقه اردبيل به چه زباني حرف مي زدند؟ شيخ صفي به چه زباني حرف مي زد و ...

كه بعد از بحث و توضيحات من او قانع شد و نظرم را پذيرفت.

به هر حال سولون يا همان سبلان از آن جا كه محل الهام پيام الهي به حضرت زرتشت بوده و چون در سرزمين بزرگ تالش واقع بوده و هست در ادبيات عامه ما تالش ها نيز جاي خاص خودش را دارد. تا جايي كه هنوز هم در ادبيات نوين مان جاي خود را از دست نداده است. دكتر احسان شفيقي عنبران در يكي از سروده هايش گفته است:

ياولي ياولي مانديم آز

سَوَلونَه بانديم آز

دَواردَه روژ دَواردَه

اومَه روژون هانديم آز

يعني: تنهاي تنها ماندم من

قله سبلانم من

روزهاي گذشته گذشت

به روزهاي آينده چشم دوخته ام


اما در ادبيات قديم ما تالش ها نيز يك نقل قديمي وجود دارد كه نشان از حضور سبلان در ادبيات عاميانه ما تالشهاست.

مي گويند در روزگاران قديم پادشاهي بود كه دختري زيبا روي داشت. دختر او خواستگاران زيادي داشت. اما پادشاه حاضر نبود دخترش را به هر كس بدهد. لذا او چون به دنبال دامادي قوي و نترس بود شرطي را براي انتخاب داماد گذاشته بود. شرط او اين بود كه داماد بايد برود و جاي جاي قله سبلان را بگردد و تعداد دره هاي سبلان را پيدا كند و برايش بگويد تا دخترش را بگيرد.

شاه خود تعداد دره هاي سبلان را مي دانست ولي غير از او كسي نمي دانست. از طرفي در كوه سبلان اژدهايي بود كه هركس را مي ديد ، ميخورد. هر جوان خواستگاري كه براي شمردن تعداد دره هاي سبلان بدانجا مي رفت قبل از گرفتن نتيجه و شمردن تعداد دره ها گرفتار اژدها مي شد و به دست اژدها كشته و خورده مي شد.

مدتها گذشت و ديگر كسي را ياراي خواستگاري از دختر شاه نبود. روزي جواني مصمم شد كه به هر شكل ممكن دختر شاه را به زني بگيرد.نزد شاه رفت و گفت من به قصد به دست آوردن دخترت براي شمردن دره هاي سبلان مي روم.

جوان مورد اشاره ما به هنگام رفتن به قله سبلان يكي از دوستانش را با خود همراه كرد.رفتند و رفتند ورفتند تا به سبلان رسيدند. در حال شمردن دره ها بودند و مشغول كار خويش بودند كه ناگاه سر و كله اژدها پيدا شد. آنها پيش از اين كه اژدها آن ها را ببيند روي زمين دراز كشيدند و كف پاهاي شان را به هم چسباندند و سرهايشان به دو سوي مخالف هم قرار گرفت. انگار دو انسان كه از كف پا به هم چسبيده باشند.

اژدها به آن ها نزديك شد و با ديدن چنين موجوي كه تاكنون نديده بود متعجب شد و ترسيد. جرات نكرد كه به موجود تازه حمله كند. لذا با خود گفت: سبلان را گشتم صد و سي و سه دره ـ نديدم آدم چهارپا و دو سره

يعني سبلان را كه داراي 133 دره است گشتم ولي ادمي نديدم كه داراي چهار پا و دو سر باشد.

اژدها با گفتن اين حرف از ان جا دور شد.

آن جوان و رفيقش بعد از دور شدن اژدها از آن جا دور شدند و جوان به خانه شاه رفت و گفت كه سبلان داراي 133 دره است و بالاخره توانست دختر شاه را به زني بگيرد.

بي شك در روستاهاي تالش نشين سبلان درباره اين كوه زيبا حرفها و گفتني هاي زيادي هست كه مي توان با جستجو در ميان ساكنانشان آن ها را به دست آورد و به ثبت رساند

منبع : وبلاگ تالش شناسي